Các khu rừng tràm ở An Giang sau sáp nhập – Những mảng xanh đặc sắc của miền Tây

Trong hệ thống rừng tràm của vùng Tây Nam Bộ, Vườn quốc gia U Minh Thượng là một khu vực có giá trị đặc biệt về bảo tồn thiên nhiên. Vườn quốc gia được thành lập năm 2002 trên cơ sở nâng cấp Khu bảo tồn thiên nhiên U Minh Thượng. Theo quyết định thành lập, tổng diện tích được nêu là 21.107 ha, gồm vùng lõi 8.038 ha và vùng đệm 13.069 ha.

Điểm nổi bật nhất của U Minh Thượng là hệ sinh thái rừng tràm úng phèn trên đất than bùn – một dạng sinh cảnh đất ngập nước đặc trưng và có giá trị bảo tồn cao. Những cánh tràm, vùng đất than bùn, kênh rạch và các khu vực ngập nước tạo thành môi trường sống cho nhiều loài động, thực vật. Khu vực này còn góp phần duy trì cân bằng sinh thái, tăng độ che phủ rừng và bảo vệ môi trường của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

U Minh Thượng cũng nổi bật về đa dạng sinh học, đây là nơi sinh sống của nhiều loài động vật hoang dã vùng rừng ngập nước như sóc mun, cầy vòi đốm, các loài cầy, trút Java; đồng thời có nhiều loài đáng chú ý khác như dơi ngựa lớn, mèo cá, già đẫy nhỏ, kỳ đà vân, lợn rừng, rái cá lông mũi và trăn gấm. Chính sự phong phú này làm cho rừng tràm U Minh Thượng không chỉ có giá trị về cảnh quan mà còn là nơi lưu giữ nguồn gen và môi trường sống của nhiều loài động vật hoang dã.

Bên cạnh nhiệm vụ bảo tồn, U Minh Thượng còn có giá trị đối với nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và du lịch sinh thái. Những cánh rừng tràm, sân chim, khu vực sinh sống của dơi, thú rừng và các sinh cảnh ngập nước tạo điều kiện để du khách tìm hiểu một hệ sinh thái rất đặc trưng của miền Tây Nam Bộ.

Đối với người dân và du khách, U Minh Thượng còn mang một thông điệp quan trọng: rừng tràm không đơn thuần là tập hợp của những cây tràm mà là một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Bảo vệ rừng đồng nghĩa với bảo vệ đất than bùn, nguồn nước, chim, thú, thủy sinh và nhiều mắt xích khác của tự nhiên. Vì vậy, phòng cháy chữa cháy rừng, không săn bắt động vật hoang dã, không xả rác và hạn chế những tác động làm suy thoái sinh cảnh là những việc cần thiết để những cánh rừng tràm quý giá này tiếp tục được gìn giữ cho các thế hệ mai sau.

Rừng tràm Trà Sư là khu rừng ngập nước tiêu biểu của An Giang, đồng thời là điểm du lịch sinh thái nổi tiếng của vùng. Với diện tích khoảng 845 ha, nơi đây nổi bật với những cánh tràm lâu năm, hệ thống kênh rạch và thảm thực vật thủy sinh, tạo nên cảnh quan xanh đặc trưng của vùng đất ngập nước.

Giá trị của Trà Sư không chỉ nằm ở cảnh quan mà còn ở sự phong phú về đa dạng sinh học, khu vực ghi nhận 70 loài chim thuộc 13 bộ, 31 họ, trong đó có các loài được nêu trong Sách đỏ Việt Nam như giang sen và điên điển phương Đông. Ngoài ra còn có các loài thú, bò sát, ếch nhái và nhiều loài cá. Hệ thực vật được ghi nhận khoảng 140 loài thuộc 52 họ, 102 chi, gồm cây gỗ, cây bụi, dây leo, cỏ, thực vật thủy sinh và nhiều loài cây thuốc.

Với sự kết hợp giữa rừng tràm, mặt nước, động vật hoang dã và cảnh quan thiên nhiên, Trà Sư vừa có giá trị bảo tồn đất ngập nước, vừa tạo điều kiện phát triển du lịch sinh thái. Trải nghiệm đi xuồng xuyên rừng, quan sát chim và khám phá thảm thực vật giúp du khách hiểu rõ hơn giá trị của thiên nhiên, từ đó nâng cao ý thức giữ gìn môi trường, không xả rác, không săn bắt động vật và cùng bảo vệ những cánh rừng tràm đặc trưng của An Giang.

Rừng tràm Tân Tuyến là một trong những khu rừng đặc dụng có giá trị sinh thái đáng chú ý của An Giang. Khu rừng có diện tích 256,39 ha, được hình thành nhằm bảo vệ cảnh quan rừng tràm, đồng cỏ ngập nước theo mùa, bảo tồn hệ sinh thái và đa dạng sinh học đặc trưng của vùng Tứ giác Long Xuyên.

Điểm đặc biệt của Tân Tuyến là cảnh quan không chỉ có rừng tràm mà còn đan xen kênh mương, trảng cỏ, đầm lầy, sen, súng, bèo và nhiều loài thực vật thủy sinh. Tài liệu về khu rừng ghi nhận 154 loài thực vật thuộc 122 chi, 52 họ; 63 loài chim nước và 82 loài cá, trong đó có những loài đáng chú ý như sẻ đồng ngực vàng, cá hô và cá trà sóc.

Tân Tuyến còn có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn thiên nhiên, với định hướng trải nghiệm cảnh quan đất ngập nước, tìm hiểu rừng tràm, nghiên cứu thiên nhiên và văn hóa địa phương.

Giá trị của Tân Tuyến vì thế không chỉ nằm ở những cánh tràm xanh mà còn ở cả hệ sinh thái phía sau chúng. Gìn giữ khu rừng cũng chính là bảo vệ môi trường sống của nhiều loài động, thực vật và một phần cảnh quan thiên nhiên đặc trưng của An Giang. Mỗi người khi đến với Tân Tuyến có thể góp phần bằng những hành động đơn giản như không xả rác, không săn bắt động vật, không làm tổn hại cây rừng và tôn trọng các quy định bảo vệ rừng.

Rừng tràm Bình Minh, còn được gọi là rừng Tà Đảnh, là một khu rừng tràm thuộc vùng Tứ giác Long Xuyên, nằm trên địa bàn ấp Tân Trung, xã Cô Tô, tỉnh An Giang. Khu rừng nằm về phía đông vùng Bảy Núi khoảng 4 km, trên địa hình tương đối bằng phẳng và được bao quanh bởi những cánh đồng lúa của người dân địa phương.

Khác với Trà Sư nổi bật về du lịch sinh thái, Bình Minh mang vẻ đẹp bình dị của một cánh rừng tràm giữa vùng đồng bằng. Sự hiện diện của rừng tạo nên một mảng xanh giữa khu vực sản xuất nông nghiệp, góp phần duy trì cảnh quan và môi trường sinh thái của vùng Thất Sơn.

Bên cạnh những khu rừng tràm quen thuộc như Trà Sư, Tân Tuyến hay U Minh Thượng, rừng tràm Vĩnh Châu cũng là một mảng xanh đáng chú ý của An Giang. Theo hồ sơ quản lý, khu vực rừng tràm Vĩnh Châu trước đây có 107,25 ha được quản lý theo hình thức khoán rừng trồng, đất rừng, chăm sóc và bảo vệ rừng.

Nhìn từ ảnh vệ tinh, rừng tràm Vĩnh Châu tạo thành những mảng xanh xen giữa vùng sản xuất nông nghiệp và nằm trên tuyến đường cao tốc Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng. Đây là một đặc điểm có thể nghiên cứu khai thác theo hướng không gian xanh kết hợp trải nghiệm nông nghiệp – lâm nghiệp, nhưng phải phù hợp với quy hoạch, loại rừng và quy định quản lý hiện hành.

Nếu được quy hoạch và kết nối hợp lý trong tương lai, Vĩnh Châu có thể góp thêm một điểm vào chuỗi trải nghiệm xanh của An Giang, kết nối các khu rừng tràm và cảnh quan đặc trưng của địa phương. Thay vì chỉ xem rừng tràm là nơi sản xuất lâm nghiệp, có thể giới thiệu quá trình hình thành rừng, hoạt động trồng và chăm sóc tràm. Qua đó, mỗi khu rừng có thể trở thành một câu chuyện riêng, cùng góp phần quảng bá hình ảnh An Giang xanh, gần gũi thiên nhiên và phát triển gắn với bảo vệ môi trường.

Nếu Trà Sư hấp dẫn bởi những cánh rừng tràm ngập nước và U Minh Thượng nổi bật với rừng tràm trên đất than bùn, thì Khu bảo tồn loài – sinh cảnh Phú Mỹ lại mang một sắc thái rất khác. Giá trị đặc biệt của nơi đây nằm ở sự đan xen giữa tràm, đồng cỏ bàng, cỏ năn, vùng ngập nước theo mùa và ruộng lúa, tạo thành một không gian sinh thái đặc trưng của vùng đất phèn Tây Nam Bộ. Sau thay đổi địa giới hành chính, khu bảo tồn hiện thuộc xã Giang Thành, tỉnh An Giang.

Khu bảo tồn có quy mô khoảng 2.700 ha và được thành lập năm 2016. Các tài liệu hiện có chênh lệch đôi chút về cách xác định diện tích vùng lõi và vùng đệm qua từng thời điểm, nhưng đều cho thấy đây là một vùng đất ngập nước có quy mô lớn. Đặc trưng nổi bật là đất nhiễm phèn, giàu hữu cơ và ngập nước theo mùa. Hệ sinh thái không thuần túy là rừng tràm mà hình thành nhiều kiểu sinh cảnh như bàng – mồm mốc, tràm – bàng – năn ngọt, tràm – năn ngọt, đồng năn, ruộng lúa và các khu vực ngập nước.

Giá trị lớn nhất của Phú Mỹ nằm ở đa dạng sinh học và vai trò bảo tồn sếu đầu đỏ. Trang thông tin quốc gia về bảo tồn thiên nhiên ghi nhận khu vực có hơn 472 loài và nhóm sinh vật, trong đó có 23 loài cá, 23 loài lưỡng cư – bò sát và hơn 132 loài chim. Một nghiên cứu thực địa riêng về khu hệ chim năm 2022 ghi nhận 58 loài thuộc 34 họ, 11 bộ, trong đó có những loài nằm trong các danh mục bảo tồn. Cơ Quan Chính Phủ Bắc Ninh

Đặc biệt, sếu đầu đỏ đã trở thành hình ảnh biểu tượng của Phú Mỹ. Tháng 3/2025, khu bảo tồn ghi nhận một đàn 23 cá thể về kiếm ăn; một số cá thể còn ngủ lại qua đêm. TUOI TRE ONLINE Đến tháng 4/2026, cơ quan bảo tồn tiếp tục ghi nhận sếu đầu đỏ xuất hiện tại những cánh đồng cỏ năng, cỏ bàng. Nguồn củ năng hình thành sau khi nước rút là một trong những nguồn thức ăn quan trọng của chúng. Việc sếu quay lại được các chuyên gia và cơ quan bảo tồn xem là tín hiệu tích cực đối với quá trình phục hồi sinh cảnh.

Điều đáng chú ý là Phú Mỹ không chỉ có rừng và sếu. Nơi đây còn gắn với cỏ bàng và nghề đan lát truyền thống của cộng đồng Khmer. Ngay từ khi hình thành khu bảo tồn, định hướng đã đặt ra việc bảo vệ hệ sinh thái đồng cỏ bàng song song với khai thác hợp lý nguồn nguyên liệu, duy trì sinh kế, nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch sinh thái kết hợp tham quan làng nghề, quan sát sếu đầu đỏ.

Đây chính là cơ sở để nhìn Phú Mỹ dưới một góc độ rộng hơn. Trong tương lai, nếu được quy hoạch thận trọng và đặt bảo tồn lên trước khai thác du lịch, nơi đây có thể trở thành một mắt xích đặc sắc trong chuỗi du lịch xanh của An Giang: quan sát chim và sếu đầu đỏ theo mùa ở khoảng cách an toàn, tìm hiểu hệ sinh thái đất ngập nước, trải nghiệm cảnh quan tràm – cỏ bàng – cỏ năn, tìm hiểu nghề đan cỏ bàng của người Khmer và thưởng thức văn hóa bản địa. Đó không nhất thiết phải là loại hình du lịch đông người; ngược lại, du lịch sinh thái quy mô phù hợp, có hướng dẫn và kiểm soát sức chứa sẽ tương thích hơn với một khu vực nhạy cảm về sinh thái.

Với Phú Mỹ, điều cần “đánh thức” không phải là khai thác thật nhiều, mà là làm cho giá trị sinh thái, sếu đầu đỏ, đồng cỏ bàng và văn hóa cộng đồng được nhiều người biết đến hơn, từ đó biến bảo tồn thành nền tảng cho một hướng phát triển xanh và bền vững của An Giang.